Datum 3 februari 2015

Topdagen voor de Europese beurzen, met ongekende winsten. De vraag is hoelang de hosanna stemming aanhoudt. In ieder geval tonen een aantal fondsen een stevig herstel, waaronder Shell en Arcelor Mittal met een stijging vandaag van boven de 4%. Bij Arcelor Mittal zag je het wel een beetje aankomen zoals ik in mijn vorige column al aangaf. ING komt weer in de buurt van EUR11.65, dus dat betekent oppassen geblazen. Nu komen de bedrijfscijfers in Nederland pas echt los en deze zullen niet top zijn.

 

Aan de andere kant liggen de beurzen er ongelooflijk goed bij. Wel doemen er steeds meer wolken op. Naast de waarschijnlijk matige bedrijfscijfers, en de onzekerheden omtrent de houding van Griekenland, begint nu ook Spanje zich te roeren. Ook daar krijgt de anti-Europa stemming steeds meer steun. Wat gebeurt er straks in Frankrijk?

Deze zaken gaan ongetwijfeld de ontwikkelingen op de Europese beurzen in de komende weken bepalen. Geen enkele belegger is armer geworden van cashen na een mooie winst.

 

Opmerkelijk kun je gerust het interview van Bert Bruggink, CFO van de Rabobank, gisteren in het FD noemen. Bert Bruggink geeft aan dat op korte termijn de hypotheekrentes zullen stijgen in Nederland als gevolg van de hoger kapitaaleisen die aan banken worden gesteld. Door de hogere kapitaaleisen, zo stelt Bruggink, zullen de banken de balans moeten verkorten. Dit zal worden gedaan door het verkopen van bedrijfsleningen en hypotheekportefeuilles. Daardoor komen de hypotheken in het bezit van externe partijen, zoals institutionele beleggers die daar ook geld aan moeten verdienen waardoor de marges omhoog moeten.

Uiteraard gebruikt de heer Bruggink dit om tegenwicht te bieden aan het voornemen van toezichthouders om nog hogere kapitaaleisen in te stellen. Ofwel hij preekt voor eigen parochie.

Allereerst zou je kunnen stellen dat het verdienmodel van de banken volstrekt onrealistisch is. De bank haalt haar inkomsten voornamelijk uit rente inkomsten. Dit zijn jaarlijks enorme bedragen. Om de winst in het verleden, in de oude goede tijden, ook voor de buitenwereld acceptabel te houden, moesten de kosten worden opgeschroefd. Dit werd gedaan door de arbeidsvoorwaarden van de werknemers op een meer dan bovengemiddeld niveau te brengen, het aankopen van luxe nieuwe gebouwen, etc. Nu de gouden tijden zijn verdwenen, zijn de uitgaven niet navenant gedaald, waardoor de winsten zwaar onder druk zijn komen te liggen.

Het probleem van de kapitaaleisen hoeft niet perse te worden opgelost door de verkoop van hypotheekportefeuilles, zoals de heer Bruggink stelt. Het zou voor alle partijen veel beter zijn om het eigen vermogen te verhogen. Dat geeft veel meer zekerheden. Waarom hebben banken het daar dan niet over? Simpelweg omdat een aandelenemissie nadelig is voor de aandeelhouders. En het topmanagement van een bank heeft zelf ook ongelooflijk veel aandelen en opties van hun organisatie. Een bestuurder van een bank heeft dus geen enkel belang bij een aandelenuitgifte.

 

Leningen en hypotheken worden door de banken gefinancierd met eigen vermogen en vreemd vermogen.

De kapitaalratio (leverage ratio) moet dus omhoog. Dit hoeft niet perse door balansverkleining. Dit kan ook door het eigen vermogen te verhogen, maar ook het vreemd vermogen te verlagen. Banken willen dus het eigen vermogen niet verhogen. Maar ze willen ook het vreemd vermogen niet verlagen. Dit willen ze niet omdat de rente die de bank betaalt over het vreemd vermogen aftrekbaar is van de belasting.

Dit betekent dus dat de winsten van de bank grotendeels worden gefinancierd door de belastingbetaler, ofwel de Nederlandse burger.

Het lijkt er zolangzamerhand op dat vele besluitvormers, toezichthouders en politici afhaken door de complexiteit van het onderwerp en daarom maar blind achter de bankiers aanlopen. Gelukkig hebben veel economen het spel wel door, alleen is de vraag hoeveel invloed deze hebben.